O Kİ BAĞLAMA EDATININ TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARINDAKİ GÖRÜNÜMÜ.
One of the methods of forming conjunctions in Turkish is combination of two elements. Many conjunctions have been formed through this process in the standard language and Aatolian dialects. The conjunction "o ki", with the various meanings and examples in the dialects of Turkish spoken in Türkiye, i...
| Publicado en: | Turkbilig/Turkoloji Arastirmalari Dergisi no. 50; pp. 158 - 172 |
|---|---|
| Autor principal: | |
| Formato: | Artículo |
| Publicado: |
Turkbilig/Turkoloji Arastirmalari Dergisi
2025
|
| Materias: | |
| Acceso en línea: | Ver este registro en EBSCOhost |
| Sumario: | One of the methods of forming conjunctions in Turkish is combination of two elements. Many conjunctions have been formed through this process in the standard language and Aatolian dialects. The conjunction "o ki", with the various meanings and examples in the dialects of Turkish spoken in Türkiye, is one of the conjunctions formed through this method. The conjunction "o ki" appears as "o ki" and "oki" as two separate entries in the Dialects Compilations Dictionary in Türkiye. Under these entries, meanings such as "ne zamanki [since]" and "mademki [when]" are documented based on examples collected from the dialects of Diyarbakır, Rize, and Kars. "ki" element of the conjunction functions to connect sentences and forms relative clauses when combined with a noun phrase. While "ki" does not change its grammatical category within the structure, the demonstrative pronoun "o" has lost its original function. This study determined the conjunction "o ki" is also used with the meanings "-DIğI zaman", -DIğI için", "öyle (bir) ... ki" and "if". Additionally, examples such as "o ki dā, o ki ki, o ki o, o ki ya" and repetition have been identified as forms used for emphasis. The study revealed the conjuction "o ki", seen to be formed in the form of a compound structure, is used in the Turkish dialects in Türkiye with meanings not included in the dictionaries. The study presented examples from the dialects where these meanings were determined. This study lastly presents the formation processes created by the combination of two different types of words. Türkçede bağlama edatlarını oluşturan yollardan biri, iki unsurun bir araya gelmesidir ve hem sözlüklere girmiş hem de Anadolu ağızlarında bu yolla oluşan çok sayıda bağlama edatının olduğu görülmektedir. Türkiye Türkçesi ağızlarında örneklerine ve çeşitli anlamlarına rastlanan "o ki" de bu yolla ortaya çıkmış bağlama edatlarından biridir. "O ki" bağlama edatı Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü'nde "o ki" ve "oki" şeklinde iki ayrı madde başı olarak yer almaktadır. Bu madde başları altında yapının Diyarbakır, Rize ve Kars ağızlarından derlenen "ne zaman ki" ve "mademki" anlamları yer almaktadır. "O ki" bağlama edatının unsurlarından biri olan "ki", cümleleri birbirine bağlamakla görevli olup aynı zamanda bir isim unsuruyla birlikte ilgi cümlecikleri de kurmaktadır. Yapı içerisinde "ki" tür değiştirmezken diğer unsur olan "o" işaret zamiri fonksiyonunu kaybetmiştir. Bölge ağızları üzerine hazırlanan çalışmalar ve kaynak kişiler esas alınarak elde edilen veriler doğrultusunda "o ki" bağlama edatının "-DIğI zaman/- DIğIndA", "-DIğI için", "öyle (bir) ... ki" ve "eğer" anlamlarında da kullanıldığı, ayrıca pekiştirme maksatlı "o ki dā", "o ki ki", "o ki o" ve "o ki ya" şekillerindeki örnekleri ve tekrarlı kullanımı da tespit edilmiştir. Çalışmada birleşik yapı şeklinde oluştuğu görülen "o ki" bağlama edatının Türkiye Türkçesi ağızlarında kullanılmakta olup sözlüklerde yer almayan anlamları ve bu anlamların tespit edildiği yöre ağızlarından örnekler ortaya konulmuştur. Ayrıca iki ayrı sözcük türünün bir araya gelmesi neticesinde ortaya çıkan bu bağlama edatının oluşum süreçleri üzerinde durulmuştur. |
|---|