ÖZNE--NESNE İKİLİĞİNİN ÖTESİNDE YÛNUS EMRE'DE TEVHÎD MERKEZLİ ESTETİK TECRÜBE.
This study addresses the ontological and epistemological fragmentation in modern aesthetic thought, which is shaped by the subject-object dichotomy inherited from the Enlightenment, as a fundamental problem. The aim of the research is to reinterpret this issue by using the tawhīd-centered Sufi persp...
| Published in: | Turkish Culture & Haci Bektas Veli Research Quarterly no. 118; pp. 207 - 222 |
|---|---|
| Main Author: | |
| Format: | Article |
| Published: |
Turkish Cultur & Haci Bektas Veli Research Quarterly
jun2026
|
| Subjects: | |
| Online Access: | View this record in EBSCOhost |
| Summary: | This study addresses the ontological and epistemological fragmentation in modern aesthetic thought, which is shaped by the subject-object dichotomy inherited from the Enlightenment, as a fundamental problem. The aim of the research is to reinterpret this issue by using the tawhīd-centered Sufi perspective of Yūnus Emre as an analytical framework. In this context, Yūnus Emre's ontology--which conceives the human being as a holistic entity of intellect, soul (jān), ego (nafs), body, and heart (gönül)--demonstrates that the aesthetic subject is not a static structure but a dynamic process shaped by the struggle between the 'ego-sultan' and the 'soul- sultan' in the 'realm of the heart'. The methodology of the study is based on conceptual analysis and textual close reading. Accordingly, it examines how aesthetic perception is transformed through a 'transmutation of taste' (dhawq tabdīlī) during the spiritual journey (sayr wa sulūk) and how purified senses like the 'eye of the soul' (jān gözü) elevate aesthetic experience into an epistemic apprehension (idrāk). Furthermore, the layered structure of the aesthetic object-- as form (sūrat), meaning (ma'nā), a veil (parda), and a locus of manifestation (mazhar)--is analyzed to reveal that aesthetic experience is a holistic encounter beyond mere subjective pleasure. This study is significant for demonstrating, through the works of Yūnus Emre, that aesthetics cannot be considered separately from ethical and ontological transformation. Bu çalışma, modern estetik düşüncenin Aydınlanma'dan miras kalan özne-nesne ikiliği temelinde şekillenen ontolojik ve epistemolojik parçalanmışlığını temel bir problem olarak ele almaktadır. Araştırmanın amacı, söz konusu sorunsalı, Yûnus Emre'nin tevhîd merkezli tasavvufî perspektifini analitik bir çerçeve olarak kullanarak yeniden yorumlamaktır. Bu kapsamda, Yûnus Emre'nin insanı akıl, ruh (cân), nefs, beden ve gönül bütünlüğü içinde kavrayan ontolojisi, estetik öznenin statik bir yapı olmadığını, aksine gönül ülkesinde "nefs" ve "cân" sultanları arasındaki mücadeleyle şekillenen bir süreçle inşa edilen bir yapı olduğunu göstermektedir. Çalışmanın yöntemi, kavramsal analiz ve metinsel yakın okuma üzerine kurulmuştur. Bu doğrultuda, seyr ü sülûk sürecinde estetik algının "zevk tebdili" ile nasıl dönüştüğü ve "cân gözü" gibi arınmış duyuşların estetik tecrübeyi nasıl epistemik bir idrake dönüştürdüğü incelenmektedir. Ayrıca estetik nesnenin "sûret", "mânâ", "perde" ve "mazhar" gibi katmanlı yapısı analiz edilerek, estetik tecrübenin salt öznel bir beğeni olmanın ötesinde bütüncül bir karşılaşma olduğu ortaya konulmaktadır. Bu çalışma, Yûnus Emre'nin eserleri üzerinden estetiğin ahlâkî ve ontolojik bir dönüşümden ayrı düşünülemeyeceğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. |
|---|